ગુજરાતમાં વિઘા અને ગુંઠા પદ્ધતિ કેમ જુદી છે

ગુજરાતમાં જમીન માપણી માટે વિઘા અને ગુંઠા બંને શબ્દો વપરાય છે, પણ સૌરાષ્ટ્ર પદ્ધતિમાં ૧ વિઘા બરાબર ૧૬ ગુંઠા ગણાય છે, જ્યારે ઉત્તર ગુજરાતના કેટલાક વિસ્તારોમાં ૨૪ થી ૨૫ ગુંઠાનું વિઘા પણ જોવા મળે છે. આ ફેરફારનું કારણ ઐતિહાસિક છે. અંગ્રેજ શાસન પહેલાં દરેક પ્રાંત પોતાની આગવી મહેસૂલ પદ્ધતિમાં સ્થાનિક દોરી કે સાંકળથી જમીન માપતું, અને પછી એ સ્થાનિક એકમ ગામના ખાતાવહીમાં કાયમ થઈ ગયું.

ગુંઠાનું મૂલ્ય જોકે ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, કર્ણાટક અને તેલંગાણામાં એકસમાન રહે છે, જે ૧૦૧.૧૭ ચોરસ મીટર છે. GIS આધારિત જમીન સર્વેમાં કામ કરતી વખતે આ પ્રાદેશિક તફાવત દર વખતે નવેસરથી ધ્યાનમાં રાખવો પડે છે, નહીંતર દસ્તાવેજમાં વિસ્તારનો આંકડો ખોટો છપાઈ જાય છે.

લંબાઈ અથવા લિનિયર એકમ રૂપાંતર કોષ્ટક

નીચેના કોષ્ટકમાં પરંપરાગતથી આધુનિક લંબાઈ માપણીના એકમો અને તેની મીટર સમકક્ષ કિંમત આપેલી છે.

ટૂંકમાં: ૧ હાથ ૦.૪૫૭૨ મીટર, ૧ ગજ ૦.૯૧૪૪ મીટર, ૧ સાંકળ ૧૦.૦૫૮૩૩ મીટર, અને ૧ કોસ સામાન્ય રીતે ૨ થી ૩ કિલોમીટરની વચ્ચે ગણાય છે.

ક્ષેત્રફળ અથવા એરિયા એકમ રૂપાંતર કોષ્ટક

જમીનનું ક્ષેત્રફળ સમજવા માટે આ કોષ્ટક સૌથી વધુ ઉપયોગી છે, ખાસ કરીને ગુજરાતના ગુંઠા વિઘામાંથી હેક્ટર કે એકર તરફ જતી વખતે.

ટૂંકમાં: ૧ ગુંઠા આશરે ૧૦૧.૧૭ ચોરસ મીટર, સોળ ગુંઠામાં ૧ વિઘા એટલે ૧૬૧૮.૭૪ ચોરસ મીટર, અને અઢી વિઘાની આસપાસ ૧ એકર થાય છે.

રાજ્યવાર બિઘાની સરખામણી

બિઘા નામ એક જ છે, પણ રાજ્ય પ્રમાણે તેની કિંમત કેટલી બદલાય છે તે જોઈને નવાઈ લાગશે. નીચેના કાર્ડમાં મુખ્ય રાજ્યોના બિઘા સાથે મૂક્યા છે, ગુજરાતનું વિઘા અલગ પ્રકાશિત કરેલું છે.

આ કન્વર્ટર ખેડૂતો અને જમીન માલિકોને કેવી રીતે કામ આવે છે

ધારો કે તમારી પિતરાઈ જમીનનો દસ્તાવેજ સાડા ત્રણ વિઘામાં લખાયેલો છે, પણ બેંક લોન માટે તેમને ચોરસ મીટર કે એકરમાં આંકડો જોઈએ છે. હાથમાં કેલ્ક્યુલેટર ન હોય તો આ નાનકડા રૂપાંતર માટે પણ સમય બગડે છે. બાગાયતી ખેતી કે ટપક સિંચાઈનું આયોજન કરતી વખતે ઘણા ખેડૂતો હેક્ટર આધારિત પેકેજનો હિસાબ રાખે છે, ત્યારે ગુંઠાથી હેક્ટર તરફનું આ રૂપાંતર સીધું કામ આવે છે.

જમીન વેચતાં પહેલાં ઘણા માલિકોને આઘાત લાગે છે જ્યારે દસ્તાવેજના વિઘા અને ખરેખરી જીપીએસ માપણીનું ક્ષેત્રફળ મળતું નથી. તેનું એક મોટું કારણ એ છે કે જૂનો દસ્તાવેજ દોરી કે સાંકળથી માપવામાં આવ્યો હતો, જે સમય જતાં થોડું ખસી શકે છે, ખાસ કરીને નદી કિનારે અથવા વારંવાર ભાગ પડેલી જમીનમાં.

ક્યારે ખરેખરી સર્વે જરૂરી બને

ફક્ત કાગળના હિસાબ પર ભરોસો રાખવાને બદલે ખરેખર DGPS કે ડ્રોન સર્વે ક્યારે કરાવવો જોઈએ તેના કેટલાક સરળ સંકેત છે. જમીન એકથી વધુ ભાઈ-બહેન વચ્ચે વહેંચાતી હોય, પડોશી સાથે સીમા બાબતે મતભેદ હોય, અથવા બેંક લોન માટે ચોક્કસ ક્ષેત્રફળ પ્રમાણપત્ર જોઈતું હોય, આ ત્રણેય પરિસ્થિતિમાં ફક્ત કાગળિયા વિઘા ગુંઠાનો હિસાબ પૂરતો નથી. અમારી લેન્ડ એક્વિઝિશન સર્વે પદ્ધતિમાં GPS ચોકસાઈથી ખરેખરી સીમા નક્કી કરી દસ્તાવેજની માપણી સાથે સરખાવવામાં આવે છે.

શહેરી વિસ્તારોમાં મોટા પ્લોટના ટુકડા કરીને વેચાણ કરતી વખતે આ તફાવત મોટી સમસ્યા ઊભી કરે છે. આ કારણે જ અમારી GIS સોલ્યુશન્સ ટીમ જમીનના ડિજિટલ રેકોર્ડ અને ખેતરની ખરેખરી માપણીને એક જ નકશા પર લાવીને મેળવે છે, જેથી ભવિષ્યમાં દસ્તાવેજ પરથી વિવાદ ન થાય.

નેપાળ અને પડોશી દેશોની જમીન માપણી

સરહદી વિસ્તારોમાં ઘણા લોકોને નેપાળ અને શ્રીલંકાની જમીન માપણી પદ્ધતિ પણ પરિચિત હોય છે. નેપાળના પહાડી વિસ્તારમાં રોપની પદ્ધતિ વપરાય છે, જ્યારે તરાઈ વિસ્તારમાં ભારતની જેમ જ બિઘા પદ્ધતિ છે, પણ તેની કિંમત જુદી છે.

એક રસપ્રદ વાત એ છે કે પંજાબનું ૧ મારલા અને શ્રીલંકાનું ૧ પર્ચ, બંને બરાબર ૨૫.૨૯૨૮૫ ચોરસ મીટર છે, કારણ કે બંને એક જ ૧૬.૫ ફૂટ બાય ૧૬.૫ ફૂટના ચોરસમાંથી બન્યા છે. નેપાળનું ૧ બિઘા આશરે ૧૩.૩૧ રોપની જેટલું થાય છે, બે અલગ પદ્ધતિઓ સરખાવવા માટે આ ઉપયોગી છે.

વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો